Trò chơi dân gian làng quê Thái Lan và văn hóa chọi gà

Làng quê Thái Lan có kho trò chơi dân gian phong phú: cầu mây (sepak takraw) đá bóng mây qua lưới, thả diều chọi ở quảng trường Sanam Luang, cờ Thái makruk, các trò chơi trẻ em bằng đá cuội, hạt me, những cuộc đua thuyền và đua trâu mùa lễ hội. Chọi gà cũng là một tập tục lâu đời ở nông thôn, gắn với lịch sử và niềm tự hào của người nuôi gà, nhưng đi kèm tranh cãi lớn về cờ bạc và phúc lợi động vật. Với người Việt, nhiều trò chơi trong số này rất quen thuộc, từ đá cầu đến chọi gà ngày hội. Bài viết giải thích các trò chơi truyền thống, bối cảnh văn hóa và pháp lý của chọi gà, và gợi ý cách trải nghiệm truyền thống Thái một cách tôn trọng, có trách nhiệm.

Trò chơi trong đời sống làng quê

Ở nông thôn Thái Lan, trò chơi gắn với nhịp mùa vụ và lễ hội. Sau mùa gặt, sân đình, sân chùa trở thành nơi thanh niên thi đấu, trẻ em nô đùa, người lớn tụ tập trò chuyện. Lễ hội chùa thường có hội chợ với trò chơi dân gian, biểu diễn âm nhạc, Muay Thai và các cuộc thi. Những trò chơi này không chỉ là giải trí mà còn rèn luyện thể lực, sự khéo léo và gắn kết cộng đồng, giống như hội làng ở Việt Nam.

Cầu mây: bóng chuyền bằng chân

Sepak takraw (người Thái gọi là takraw) được chơi bằng quả bóng đan bằng mây, nay thường làm bằng nhựa tổng hợp, trên sân có lưới giống cầu lông. Mỗi đội ba người dùng chân, đầu, gối, ngực để đưa bóng qua lưới, không được dùng tay. Những cú đá "móc ngược" trên không rất ngoạn mục. Thái Lan là một trong những cường quốc của môn này ở Đông Nam Á. Người Việt sẽ thấy nó gần với đá cầu, và ở các làng quê Thái, bạn có thể thấy nhóm thanh niên chơi takraw vòng tròn vào chiều tối.

Thả diều và chọi diều

Thả diều là thú vui mùa gió, khoảng tháng 2 đến tháng 4. Truyền thống độc đáo nhất là chọi diều: diều lớn hình ngôi sao gọi là "chula" (tượng trưng cho nam) đấu với diều nhỏ hình thoi "pakpao" (tượng trưng cho nữ), mỗi bên cố gắng quấn và kéo diều đối phương rơi xuống. Quảng trường Sanam Luang gần Hoàng cung ở Bangkok từng là nơi diễn ra các cuộc chọi diều nổi tiếng.

Trò chơi trẻ em và cờ

Trẻ em Thái chơi nhiều trò quen thuộc với trẻ Việt: nhảy dây thun, ô ăn quan dùng hạt, trò "mak keb" tung hứng đá cuội giống trò chơi chuyền, rồng rắn lên mây, trốn tìm. Người lớn chơi makruk, cờ Thái có cùng nguồn gốc với cờ vua và cờ tướng, thường thấy ở quán cà phê, sân chùa. Những trò chơi này đang dần mai một trước điện thoại thông minh, nhưng vẫn được giữ trong trường học và lễ hội văn hóa.

Chọi động vật: một phần khó khăn của truyền thống

Chọi gà, chọi cá xiêm (cá betta, loài cá có nguồn gốc ở Thái Lan) và chọi bò ở miền Nam là những tập tục lâu đời. Ở nhiều làng, người nuôi gà chọi chăm sóc gà rất kỹ, coi đó là niềm tự hào và di sản gia đình. Tuy nhiên, các hoạt động này gây thương tích, đau đớn cho động vật và thường gắn liền với cá cược, nên ngày càng bị phê phán trong xã hội hiện đại.

Lịch sử chọi gà ở Thái Lan

Chọi gà có mặt ở Đông Nam Á từ hàng nghìn năm. Ở Thái Lan, có những câu chuyện dân gian kể về các trận chọi gà gắn với lịch sử vương triều, góp phần tạo nên vị trí đặc biệt của gà chọi trong văn hóa làng quê. Giống gà chọi Thái được lai tạo và đánh giá cao trong khu vực. Đây là bối cảnh văn hóa giúp hiểu vì sao tập tục này còn tồn tại, nhưng không có nghĩa là nó vô hại.

Pháp luật ngày nay

Ở Thái Lan, cờ bạc nói chung bị kiểm soát chặt chẽ và cá cược ngoài các hình thức được nhà nước cho phép là bất hợp pháp. Các trường gà chỉ được hoạt động khi có giấy phép, và việc cá cược tại đó vẫn chịu sự điều chỉnh của luật cờ bạc. Luật bảo vệ động vật cũng nghiêm cấm hành vi ngược đãi động vật. Du khách tham gia cá cược có thể vi phạm pháp luật Thái Lan. Ở Việt Nam, đánh bạc dưới hình thức cá cược chọi gà cũng là hành vi vi phạm pháp luật. Bài viết này chỉ nhằm giải thích văn hóa, không khuyến khích tham gia chọi động vật hay cá cược dưới bất kỳ hình thức nào.

Mối lo ngại về phúc lợi động vật

Các tổ chức bảo vệ động vật chỉ ra rằng gà chọi thường bị thương nặng, có thể chết, và việc huấn luyện, gắn cựa có thể gây đau đớn. Cá betta trong các trận chọi bị tổn thương vây và căng thẳng. Ngày càng nhiều người Thái trẻ, đặc biệt ở thành phố, phản đối các hình thức chọi động vật. Du khách góp phần thay đổi bằng cách không mua vé, không xem và không chia sẻ hình ảnh quảng bá các hoạt động này.

Những cách tốt hơn để trải nghiệm truyền thống Thái

Muay Thai là môn võ truyền thống được quản lý chặt chẽ hơn và có thể trải nghiệm trực tiếp; xem bài tập Muay Thai ở Thái Lan. Lễ hội Songkran có nhiều trò chơi dân gian trong các hội chùa; đọc bài cẩm nang lễ hội Songkran.

Hiểu thay vì phán xét

Tìm hiểu một tập tục không có nghĩa là ủng hộ nó. Khi trò chuyện với người dân về chọi gà hay các truyền thống gây tranh cãi, hãy lắng nghe với thái độ tôn trọng, tránh chỉ trích gay gắt, vì với nhiều người lớn tuổi, đó là ký ức tuổi thơ và một phần bản sắc làng quê. Đồng thời, bạn có thể lựa chọn không tham gia và ủng hộ những hình thức văn hóa không gây hại. Những nguyên tắc ứng xử chung khi giao tiếp với người Thái có trong bài phong tục và phép lịch sự ở Thái Lan.